ဘ၀အတြက္ လိုုအပ္တဲ့ စြမ္းရည္မ်ား

ယေန႔ကမၻာမွာ ယွဥ္ၿပိဳင္မႈေတြဟာ ပိုုမိုုမ်ားျပားလာပါတယ္။ ဒီလိုု ပတ္၀န္းက်င္မွာ ႀကီးျပင္းလာရတဲ့ ဒီေန႔ေခတ္ ကေလးေတြအတြက္ ဘ၀ဆိုုတာ ေက်ာင္းမွာ စာလိုုက္ႏိုုင္ဖိုု႕၊ အဆင့္ A ေတြရေအာင္ လုုပ္ဖိုု႕၊ အနာဂတ္ မွာ ေအာင္ျမင္ေအာင္ လုုပ္ဖိုု႕ အမွန္တရားကိုု ေျပာတတ္ဖိုု႕တင္မကေတာ့ပါဘူး။ ေက်ာင္းမွာ ဒီေန႔ေခတ္သင္ယူရတဲ့ သခၤ်ာ၊ အဂၤလိပ္စာ၊ သိပၺံႏွင့္ တျခား၊ ေက်ာင္းသင္ဘာသာရပ္ေတြထက္ ေက်ာ္လြန္ၿပီး အသိပညာေတြ ပိုုမိုုရယူဖိုု႕ လိုုအပ္လာပါတယ္။
မိဘမ်ားအေနနဲ႔ မိမိကိုုယ္တိုုင္ ႀကံဳေတြ႕ခဲ့ရတာေလးေတြကိုု ခဏေလာက္ ျပန္ေတြးၾကည့္ပါ။ ကၽြန္ေတာ္ တိုု႕ေတြ ေက်ာင္းက ထြက္ခဲ့ၾကတဲ့အခါ ေက်ာင္းက သင္ေပးလိုုက္တဲ့ သင္ခန္းစာေလးေတြ မွ်ေလာက္နဲ႕ ကၽြန္ေတာ္ တိုု႕ဟာ တကယ့္ လူ႕ဘ၀ဇာတ္ခံုုေပၚက စိန္ေခၚမႈေတြကိုု ရင္ဆိုုင္ ကိုုင္တြယ္ဖိုု႕အရည္အခ်င္း ျပည့္မီလိုု႕လား။ တကယ့္ လူ႔ဘ၀ ဇာတ္ခံုုေပၚမွာ အနည္းနဲ႕ အမ်ား အမွားေတြ လုုပ္မိၾကတာကိုုလည္း ကၽြန္ေတာ္တိုု႕အမ်ားစုု ႀကဳံဖူးၾကမွာပါ။
“အေတြ႕အႀကံဳဆိုုတာ ခင္ဗ်ားကိုု သင္ၾကားေပးတဲ့ ဆရာေတြထဲက လူမဆန္ဆံုုးဆရာပဲ။ မဟုုတ္ဘူးလားဗ်ာ” လိုု႕ စာေရးဆရာ စီ၊ အက္စ္၊ လူး၀စ္က ေရးဖူးပါတယ္။ ဘယ္သူမွ ဒီ့ထက္ ေကာင္းေအာင္ မေဖာ္ျပႏိုုင္ေသးပါဘူး။ လူေတြ အမ်ားစုုကလည္း ေျပာၾကပါတယ္။ “အေတြ႕အႀကံဳက ရလာတဲ့ အမွားေတြကေန သင္ယူျခင္းဟာ ဘ၀ရဲ႕ အစိတ္အပိုုင္းတစ္ခုုပါ”တဲ့။
ဒါေပမဲ့ ဘ၀အတြက္ လိုုအပ္တဲ့ စြမ္းရည္ (Life Skills) ေတြကိုု ျပင္ဆင္ထားမယ္ဆိုုရင္ အက်ပ္အတည္း ျပႆ နာေတြ ျဖစ္ေပၚမႈနည္းေအာင္၊ ျဖစ္လာခဲ့ရင္ ထိထိေရာက္ေရာက္နဲ႕ ရင့္က်က္စြာ ကိုုင္တြယ္ေျဖရွင္းႏိုုင္ေစဖိုု႕ အသင့္ျဖစ္ေနေစပါလိမ့္မယ္။ ဘ၀အတြက္ တခ်ိဳ႕ေသာ စြမ္းရည္ေတြကိုု သင့္ရဲ႕ ကေလးအတြက္ ႀကိဳတင္ျပင္ ဆင္ေပးထားလိုု႕ ရႏိုုင္ပါတယ္။ စာသင္ေက်ာင္းအမ်ားစုုက ဘ၀အတြက္ စြမ္းရည္ေတြကိုု အတိအက် ျပ႒ာန္း သင္ၾကားေပးျခင္းလည္း မရွိၾကပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ကေလးမွာ ဒီစြမ္းရည္ေတြရေအာင္ သင္ယူဖိုု႕ဆိုုတာ မိဘေတြ အေပၚမွာ မူတည္ေနပါလိမ့္မယ္။

ဘ၀အတြက္ စြမ္းရည္ဆိုုတာ ဘာေတြလဲ
ဘ၀အတြက္ စြမ္းရည္ (Life Stills) ဆိုုတာ အေျခခံအားျဖင့္ေတာ့ သင့္ရဲ႕ကေလးကိုု ဘ၀မွာ ေအာင္ျမင္စြာ အသက္႐ွင္သန္ေနထိုုင္ဖိုု႕ ဘ၀ရဲ႕ နယ္ပယ္ေတြအတြက္ လိုုအပ္တဲ့ အဓိကေသာ့ခ်က္ေတြေပးမယ့္ နည္းနာနိႆယေတြ၊ စြမ္းရည္ေတြ၊ ကၽြမ္းက်င္မႈေတြပါပဲ။ ဥပမာ - ပိုုက္ဆံစုုေဆာင္းျခင္းဟာ မ်ားစြာေသာ လူႀကီးေတြအတြက္ တစ္ဖက္ကမ္းခတ္ ကၽြမ္းက်င္ပိုုင္ႏိုုင္ဖိုု႕ ခက္တဲ့ ဘ၀အတြက္ စြမ္းရည္တစ္ခုုပါ။ တကယ္လိုု႕ ကေလးဘ၀မွ မိမိ အသံုုးစရိတ္ထဲက တခ်ိဳ႕တစ္၀က္ကိုု စုုေဆာင္းတတ္တဲ့အခါ လူႀကီးဘ၀ေရာက္ရင္ ဒီစြမ္းရည္ကိုု သံုုးစြဲဖိုု႕ ကၽြမ္းက်င္ေၾကာင္း ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။ ဘ၀အတြက္ စြမ္းရည္ဆိုုတာေတြကေတာ့ အိမ္ေထာင္ထိန္းကိစၥ၊ လမ္းေတြကိုု ႏွံ႔စပ္ကၽြမ္းက်င္စြာ သြားတတ္ျခင္း၊ ၿခိဳးၿခံေခၽြတာျခင္းစတဲ့ လြယ္ကူ႐ိုုးရွင္းတဲ့ အလုုပ္ကေလးေတြကစၿပီး ဘယ္လိုု အလုုပ္ျဖစ္ေအာင္ လုုပ္ရမလဲဆိုုတာ သိျခင္း၊ ဆန္းစစ္ေ၀ဖန္စဥ္းစားတတ္ျခင္း၊ က်ိဳးေၾကာင္း ဆီေလ်ာ္စြာ စဥ္းစားတတ္ျခင္း၊ အျပဳသေဘာစဥ္းစား တတ္ျခင္း၊ တျခားသူေတြ ေျပာတာကိုု နားလည္ေအာင္ နားေထာင္ဂရုုစိုုက္မႈ ေပးတတ္ျခင္း၊ လူေတြကိုု ဘယ္လိုုစည္း႐ံုုးရမလဲဆိုုတာ သိျခင္းစသည္ျဖင့္ ႐ႈပ္ေထြးတဲ့ စြမ္းရည္ေတြအထိ ရာနဲ႕ခ်ီတဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ကြဲျပားစြာ ပါ၀င္ပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဒီစြမ္းရည္ေတြ ဘယ္ေလာက္ပဲ မ်ားျပားလွတယ္လိုု႕ပဲ ထင္ထင္အေရးမႀကီးလွပါဘူး။ အားလံုုး ၿခံဳလိုုက္ရင္ ထင္ရွားတဲ့ နယ္ပယ္ ၃ ခုု ခြဲျခားႏိုုင္ပါတယ္။ 

 

အဲဒီ ၃ ခုုကေတာ့
၁။ စဥ္းစားတတ္မႈစြမ္းရည္
၂။ ေပါင္းသင္းဆက္ဆံေရးစြမ္းရည္နဲ႕
၃။ မွန္ကန္စြာ စိတ္လႈပ္႐ွားတတ္မႈ စြမ္းရည္တိုု႕ပါပဲ။

စဥ္းစားေတြးေခၚျခင္း စြမ္းရည္
စဥ္းစားေတြးေခၚတယ္ဆိုုတာ ကေလးရဲ႕ သူ႕စိတ္တြင္းကမၻာေလာကထဲမွာ အစီအစဥ္ခ် လုုပ္ေဆာင္ေနတာကိုု ရည္ညႊန္းတာပါ။ ကေလးရဲ႕ ေတြးေခၚစဥ္းစားပံုုဟာ သူ႕ရဲ႕ ေန႕စဥ္ဘ၀ လုုပ္ငန္းေတြအတြက္ ပါးနပ္တဲ့ ဆံုုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ရာမွာ ေသခ်ာေစဖိုု႕ မရွိမျဖစ္ အေရးပါပါတယ္။ ဒီေန႔ေခတ္ ကေလးေတြအတြက္ ေထာင္နဲ႕ခ်ီတဲ့ သတင္းအခ်က္ အလက္ေတြ မဟုုတ္ရင္ေတာင္ လြန္ခဲ့တဲ့ အႏွစ္ ၂၀ ေလာက္ကထက္ ပိုုၿပီး ရာနဲ႕ခ်ီတဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္ေတြကိုု ထိေတြ႕ကိုုင္တြယ္ေနရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသးငယ္တဲ့ သတင္းအခ်က္အလက္တစ္ခုုကိုု တန္ဖိုုးရွိတဲ့ သတင္းအခ်က္ အလက္အျဖစ္ ေျပာင္းလဲ၍ သူ႕ရဲ႕ အဓိပၺါယ္ကိုု ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာစိစစ္ၿပီး တျခား သတင္းအခ်က္အလက္ေတြနဲ႕ ဆက္စပ္ၾကည့္ျမင္တတ္တဲ့ စြမ္းရည္ဟာ ဒီေန႕ေခတ္မွာ ကေလးေတြအတြက္ အသက္ရွင္ရပ္တည္ႏိုုင္ဖိုု႕ မ႐ွိမျဖစ္ လိုုအပ္တဲ့ စြမ္းရည္တစ္ခုုပဲျဖစ္ပါတယ္။
ဒါ့အျပင္ ဒီသတင္းအခ်က္အလက္ေတြနဲ႕ဘာေတြလုုပ္မလဲလိုု႕ ဆံုုးျဖတ္ခ်က္ ျမန္ျမန္ခ်မွတ္ႏိုုင္ျခင္းဟာ သင့္ကေလး ကိုု အမ်ားထက္ ႏွာတစ္ဖ်ားသာေအာင္ လုုပ္ေပးႏိုုင္ပါလိမ့္မယ္။ ေနာက္ၿပီး စဥ္းစား ေတြးေခၚတတ္မႈစြမ္းရည္ဟာ သင့္ကေလးအတြက္ မိမိပတ္၀န္းက်င္ကိုု အကဲျဖတ္ႏိုုင္ဖိုု႕အတြက္လည္း အေရးႀကီးပါတယ္။ ကေလးကိုု စူးစမ္းလိုုတဲ့ ေမးခြန္းမ်ား ေမးခ်င္လာေအာင္ ေလ့က်င့္ေပးျခင္း၊ အားေပးျခင္းတိုု႕က သူ႕ရဲ႕ စဥ္းစားေတြးေခၚတတ္မႈ ဖြံ႔ၿဖိဳးလာေစဖိုု႕ အေထာက္အကူ ေပးပါလိမ့္မယ္။ သင့္ရဲ႕ကိုုယ္ပိုုင္ ေမးခြန္းေတြကိုု ကေလးအား ေမးေပးၿပီး သူ႕ကိုု ေျဖေစျခင္းကလည္း သင့္အတြက္ စိတ္ကူးအခ်ိဳ႕ ရေစႏိုုင္ပါတယ္။ ကေလးက ဆန္းသစ္တဲ့စိတ္ အေတြးေတြနဲ႕ ျပန္လည္ေျဖၾကားပံုုကလည္း သင့္ကိုု အံ့အားသင့္ေနေစပါလိမ့္မယ္။

လူမႈဆက္ဆံေရးစြမ္းရည္
လူမႈဆက္ဆံေရးစြမ္းရည္ဟာ အားရေက်နပ္ဖြယ္ရာ လူမႈသံေယာဇဥ္ တစ္ခုုကိုု တည္ေဆာက္ရာမွာ မရွိမျဖစ္ အေရးပါပါတယ္။ လူ႕အဖြဲ႕အစည္းက သင့္ေတာ္တယ္လိုု႕ သတ္မွတ္ထားတဲ့ လူမႈဆက္ဆံေရး အျပဳအမူေတြကိုု ကေလးအေနနဲ႕ သင္ယူထားဖိုု႕အေရးႀကီးျပန္ပါတယ္။ ကေလးဟာ လူေတြနဲ႕ဆက္ဆံရာမွာ မွားယြင္းမႈအခ်ိဳ႕ကိုု မလြဲမေရွာင္သာ လုုပ္မိပါလိမ့္မယ္။ ကေလးဘ၀ရဲ႕ ဒီအမွားေလးေတြကိုု ျပဳျပင္ေပးဖိုု႕ကေတာ့ မိဘေတြရဲ႕ေရွးဦး တာ၀န္တစ္ရပ္ပါ။ ကေလးဟာ ဘယ္ဟာက လူမႈေရးအရ လက္ခံႏိုုင္ဖြယ္ရွိတယ္။ ဘယ္ဟာေတြကေတာ့ လူေတြႀကိဳက္မွာ မဟုုတ္ဘူး စသျဖင့္ သိဖိုု႕သင့္ဆီက တံုု႔ျပန္မႈေတြက တစ္ဆင့္သင္ယူသိရွိလာရတာပါ။ ဘယ္ဟာက ယဥ္ေက်းတယ္၊ ဘယ္ဟာက ႐ိုုင္းတယ္ စသျဖင့္ လည္း လူႀကီးေတြဆီက တစ္ဆင့္သင္ယူရတာပါ။ မိမိအသံုုးျပဳလိုု႕ ညစ္ပတ္သြားတဲ့အရာေတြကိုု ဒီအတိုုင္းထားသြားလိုု႕ တျခားသူေတြကယူၿပီး ေဆးေၾကာရရင္မေကာင္းဘူး။ ကိုုယ္က သံုုးလိုု႕ညစ္ပတ္သြားရင္ ျပန္ၿပီး ေဆးေၾကာခဲ့ဖိုု႕လိုုတယ္ စသျဖင့္ သင္ၾကားေပးရပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ ဒီလူမႈဆက္ဆံေရးစြမ္းရည္ေတြကိုု ဆည္းပူးရတယ္ဆိုုတာ တစ္ခဏတာေလးနဲ႕ေတာ့ မရပါဘူး။ ဒီစြမ္းရည္ေတြဟာ လူမႈ ဆက္ဆံေရးအေျခအေနေတြႏွစ္နဲ႕ခ်ီၿပီး ထိေတြ႕၊ ေလ့လာ႐ႈမွတ္၊ ေဆြးေႏြး၊ အေလ့အက်င့္ လုုပ္၊ ျပန္သိလာရာကေန ဖြံ႔ၿဖိဳးလာရပါတယ္။ ကေလးေတြ အရြယ္ရလာတဲ့အခါ လူႀကီးေတြနဲ႕ပိုုပိုုၿပီး တံုု႕လွယ္ ဆက္ဆံလာရပါတယ္။ မိဘေတြရဲ႕ တိုုက္႐ိုုက္ကြပ္ကဲမႈေတြ လုုပ္ဖိုု႕မျဖစ္ႏိုုင္ေတာ့ပါဘူး။ တျခားသူေတြနဲ႕ ဘယ္လိုုဆက္ဆံရမလဲဆိုုတာ မိဘေတြက အိမ္မွာ သင္ၾကားေပးလိုုက္တာအေပၚမွာ အေျခခံၿပီး ကေလးဟာ သူငယ္ခ်င္းေတြ ဖြဲ႕ရပါတယ္။ ခ်က္ခ်င္းပဲ လူေတြနဲ႕ဘယ္လိုုဆက္ဆံရမယ္ဆိုုတာ သိလာပါတယ္။ ႀကီးျပင္းရင့္က်က္ လာတဲ့အခါ မိမိရဲ႕ဆက္ဆံေရးစြမ္းရည္ေတြ ပိုုေကာင္းမြန္ေအာင္ ျပဳျပင္လုုပ္ေဆာင္ရပါတယ္။

စိတ္လႈပ္ရွားမႈ စြမ္းရည္
စိတ္လႈပ္ရွားမႈ စြမ္းရည္ဆိုုတာကေတာ့ ထင္ရွားေပၚလြင္ေကာင္းမွ ေပၚလြင္ပါလိမ့္မယ္။ ဒါေပမဲ့ ကေလးရဲ႕ အနာဂတ္ေအာင္ျမင္မႈေတြအတြက္ အေထာက္အကူျပဳရာမွာ အလြန္ပဲ အေရးႀကီးပါတယ္။ ဒီစြမ္းရည္ေတြထဲမွာ စိတ္ဖိစီးမႈကိုု ဘယ္လိုုကိုုင္တြယ္ေျဖရွင္းရမယ္ဆိုုတဲ့ နည္းေတြ၊ ကိုုယ္ဘာေတြခံစားေနရတယ္ဆိုုတာ သိျမင္သတိထားႏိုုင္မႈေတြ ကိုုယ့္ကိုု သူမ်ားက မခိုုင္းရဘဲ ကိုုယ္လုုပ္စရာရွိတာေတြကိုု လုုပ္ဖိုု႕ သိျဖင္မႈေတြ၊ တျခားသူရဲ႕ ႐ႈေထာင့္ကေန ၾကည့္ျမင္ ခံစားတတ္မႈေတြ၊ ေျပာဆိုုစရာရွိတာကိုု ရဲရဲ၀ံ့၀ံ့ေျပာရဲဆိုုရဲတဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ပါ၀င္ပါတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တိုု႕ အားလံုုးဟာ ဘ၀ကိုု ေျဖရွင္းဖိုု႕ ေမြးဖြားစဥ္က တူညီေသာ စိတ္လႈပ္ရွားမႈဆိုုင္ရာ တံုု႔ျပန္မႈေတြ ပါ႐ွိလာခဲ့ၾကေသာ္ျငားလည္းဆိုုလိုုတာက ေပ်ာ္တတ္၊၀မ္းနည္းတတ္၊ ေဒါသထြက္တတ္ခဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ပါရွိလာေသာ္ျငားလည္း တျခားသူရဲ႕ ရႈေထာင့္က ၾကည့္ျမင္ တတ္ဖိုု႕၊ မိမိရဲ႕ စိတ္လႈပ္ရွားမႈကိုု ထိန္းသိမ္းတတ္ဖိုု႕ ဆိုုတာကိုုေတာ့ ေမြးဖြားၿပီးမွ သင္ယူရရွိလာရတာျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကန္ စိတ္ပညာ႐ွင္တစ္ဦးျဖစ္တဲ့ ဂိုုလ္မင္ ကေတာ့ မွန္ကန္စြာ စိတ္လႈပ္႐ွားတတ္တဲ့ စြမ္းရည္ေတြ ပိုုင္ဆိုုင္တာဟာ လူေတြနဲ႕ တံုု႕လွယ္ဆက္ဆံရာမွာ ထူးျခား တဲ့ အားသာခ်က္ေတြရွိပါတယ္။ ကေလးငယ္ေတြဟာ ဒီစြမ္းရည္ေတြကိုု သူမ်ားဆီက အတုုခိုုးသင္ယူႏိုုင္ပါတယ္။ ဒီလိုု အတုုခိုုးမႈကေန သူတိုု႕ရဲ႕ စိတ္လႈပ္ရွားမႈ စြမ္းရည္ကိုု ဆည္းပူးရ႐ွိဖိုု႕ လြယ္ကူေစပါလိမ့္မယ္။

ဒါေၾကာင့္ သင့္အေနနဲ႕ သင့္ကေလးရဲ႕ေ႐ွ႕က စံနမူနာ လုုပ္ေဆာင္ျပသူတစ္ဦးျဖစ္ေအာင္ ေနဖိုု႕အေရးႀကီးပါတယ္။ ဥပမာ စိတ္လႈပ္႐ွားစရာ ျဖစ္ရပ္တစ္ခုုႀကံဳေတြ႕လာတဲ့အခါ ဘယ္လိုုထိန္းသိမ္း၊ ကိုင္တြယ္ရမလဲဆိုုတာ သင္ျပေပးပါ။ သင့္အေနနဲ႕ စိတ္ကူးယဥ္။ဇာတ္ေကာင္ေတြပါတဲ့ ဇာတ္လမ္း၊ ပံုုျပင္ေလးေတြ ကေလးကိုု ေျပာျပလိုုေကာင္း ေျပာျပ လိုုပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီအထဲက အေျခအေနမ်ိဳးၾကံဳရင္ ဘယ္လိုု လုုပ္ေဆာင္ရမလဲဆိုုတာ ကေလးကိုု ေမးျမန္းေလ့ က်င့္ေပးပါ။ တျခားသူမ်ားရဲ႕အေတြ႕အႀကံဳမ်ားကိုု ဆက္ႏြယ္ခံစားႏိုုင္ျခင္းဟာ သင့္ကေလးကိုု တျခားသူရဲ႕ ႐ႈေထာင့္မွ ၾကည့္ျမင္ခံစားတတ္တဲ့ စိတ္လႈပ္႐ွားမႈ စြမ္းရည္ရေအာင္ ကူညီေပးႏိုုင္ပါလိမ့္မယ္။

►ေဒါက္တာ ျမင့္လြင္ (စိတ္ပညာ)

Babi Mild မွ တင္ဆက္သည္။